_Συγκριτική επισκόπιση

4D LIFE|SPACE and TIME Laura Alvarez

c_life ARUP

Barrio de los Paracaidistas Metous Studio

Οι αρχιτέκτονες τείνουν να ελκύονται από την μορφή, την ογκοπλασία, την όψη ουσιαστικά κάθε αρχιτεκτονήματος είτε αυτό πρόκειται για ένα μεμονομένο κτίριο, είτε για συνολική πολεοδομική ή χωροταξική σύνθεση. Από την αναγέννηση μέχρι το μοντέρνο κίνημα, η μορφή ήταν το βασικό στοιχείο αναζήτησης που ντυνόταν με ιδεολογικές και αισθητικές επιφάσεις. Τα τελευταία χρόνια μόνο, έχει τεθεί σοβαρά το ζήτημα της περιβαλλοντικής κατεύθυνσης της αρχιτεκτονικής και της ενεργειακής αυτονομίας που οφείλει να εξασφαλίζει.

Οστώσο, το σημαντικότερο συνθετικό στοιχείο πρέπει και επιβάλλεται να είναι ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος που βιώνει τον εκάστοτε χώρο- που ζει, εργάζεται, μαθαίνει, παίζει, κοινωνικοποίειται-αυτός θα έπρεπε να είναι ο πρωταγωνιστής, και το πρωταρχικό μέλημα του εκάστοτε αρχιτέκτονα θα έπρεπε να είναι η ποιότητα ζωής που θα προσφέρει εν τέλει το δημιουργημά του.

Τα παραδείγματα που επιλέχθηκαν να παρουσιαστούν, είναι παραδείγματα μιας εναλλακτικής σκέψης που ξεφεύγουν από τα τετριμμένα και τυποποιημένα μοντέλα μαζικής κατοίκησης και επιχειρούν να προσφέρουν μια βελτιωμένη και κοινωνικά συνεκτική μορφή κατοικίας.

Από την Laura Alvarez μέχρι τους Metous Studio, παρατηρείται μια σταδιακή μετάβαση από την πιο ιδιωτική κατοικία ως την κατακόρυφη πολιτεία, με ενδιάμεση στάση την συμπαγή κατοίκηση των ARUP. Πρόκειται για μια διαδρομή από την ρεαλιστικότητα και το πραγματοποιήσιμο μέχρι την ουτοπία και το φανταστικό, πάντα όμως με βασικό γνώμονα τον άνθρωπο.

Πιο ειδικά, η Laura Alvarez προτείνει ένα συγκρότημα διπλών κατοικιών, όπου η κάθε μεμονομένη κατοικία είναι ευμετάβλητη και τροποποιήσιμη κατά τις ανάγκες του χρήστη. Το μέγεθος και η μορφολογία αλλάζουν δυναμικά, ενώ ο χρήστης μπορεί να ελέγξει και την εξωτερική όψη της δικής του κατοικίας. Παράλληλα, ο δημόσιος και ημι-δημόσιος χώρος οργανώνεται σε επίπεδα και στοχεύει στην κοινωνική αλληλεπίδραση και στην αίσθηση της γειτονιάς.

Στο δεύτερο παράδειγμα, οι ARUP περνάνε σε μεγαλύτερη κλίμακα και σχεδιάζουν ένα συγκρότημα μικτών χρήσεων, με έμφαση στην κατοικία και στον δημόσιο χώρο. Οι σχεδιαστές εδώ στοχεύουν να επαναπροσδιορίσουν την έννοια της γειτονιάς αλλά σύμφωνα με τις σύγχρονες πλέον απαιτήσεις. Οι άνθρωποι πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ελεύθερους χώρους κοινωνικής συνεύρεσης ακόμα και μέσα στον πυκνό αστικό ιστό και σε καμία περίπτωση να μην υποβιβάζεται αυτό τους το δικαίωμα λόγω χωρικής ανεπάρκιας. Για τον λόγο αυτό σχεδιάζουν υπερυψωμένες "πλατείες", όπου κάθε κάτοικος έχει πρόσβαση από την κατοικία του.

Τέλος, στο project των Metous Studio δίνεται μια αντιπρόταση στο ζήτημα του ουρανοξύστη, προωθώντας μια ριζοσπαστική μεταφορά του τυπικού αστικού ιστού σε κατακόρυφη διάσταση.

Σε αυτό το έργο, μπορεί να μην επιλύονται διεξοδικά τα ζητήματα της κατοίκησης ή του ελεύθερου χώρου, αλλά μελετάται κυρίως η κουλτούρα και οι συνήθειες ενός ολόκληρου λαού προκειμένου να δημιουργηθεί το μοντέλο που θα αντιπροσωπεύει πλήρως και σε βάθος τους χρήστες.

Συνεπώς, παρατηρώντας συγκριτικά τα τρία παραδείγματα, διαπιστώνεται ότι δεν υπάρχει μια κοινή μορφολογική βάση ή περιβαλλοντική κατεύθυνση ή πρότυπο οργάνωσης. Πρόκειται απλά για διαφορετικούς τρόπους σκέψης, για ενδιαφέρουσες εναλλακτικές προτάσεις από την κλίμακα της κατοικίας μέχρι την κλίμακα της πόλης. Οι αρχιτέκτονες αυτών των τριών παραδειγμάτων έχουν ξεφύγει από τις τετριμμένες τυποποιήσεις και επαναπραγματεύονται τις καθολικές ανάγκες και επιθυμίες. Γιατί η κατοικία να είναι ένα προ-παρασκευασμένο κουτί; Γιατί να μην υπάρχουν κοινώχρηστοι χώροι όπου όλοι οι κάτοικοι να μπορούν να συναθροίζονται; Γιατί οι πολυκατοικίες και οι ουρανοξύστες να είναι μονοδιάστατα κτίσματα με αποστειρωμένη αισθητική;

Σε αυτά τα ερωτήματα λοιπόν, η απάντηση μπορεί να είναι διαφορετική και να ποικίλλει. Και μάλιστα πρέπει να ποικίλλει ανάλογα στο ποιόν απευθύνεται. Αυτή είναι η ουσία των τριών παραδειγμάτων : η ποικιλία μορφών και επιλογών είναι απαραίτητη γιατί ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και οι ανάγκες του, επίσης. Η μορφή πρέπει να ακολουθεί τον άνθρωπο, να εξυπηρετεί και να ευχαριστεί. Να εμπνέεται τόσο από έναν μεμονομένο άνθρωπο,όσο και από έναν ολόκληρο πολιτισμό...

Οι Metous Studio κέρδισαν το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό 2010 Mock Firms International Skyscraper Challenge: Collegiate Division για τον πρωτότυπο και δυναμικό πύργο που σχεδίασαν για την Πόλη του Μεξικό. Το Barrio de los Paracaidistas κέρδισε τις εντυπώσεις χάρη στην διαφορετικότητα και την ιστορικο-κοινωνική προσέγγιση του μεξικάνικου πολιτισμού.

Οι σχεδιαστές αναγνωρίζουν ότι οι σύγχρονοι ουρανοξύστες απομονώνουν τους χρήστες, διαχωρίζουν τις χρήσεις και εξαλείφουν τον ελεύθερο χώρο προς μεγιστοποίηση του κέρδους. Αντίθετα, εξετάζοντας την Πόλη του Μεξικό, παρατηρούν ότι πρόκειται για μια μίξη διαφορετικών πολιτισμών, όπου η φυσιογνωμία της καθορίζεται ακριβώς από αυτή την σύνθεση μωσαϊκού και όπου η ταυτότητά της ως κοινωνία έχει χαρακτηρισθεί από την ελεύθερη και αυθόρμητη εξέλιξη.

Πάνω σε αυτές τις παρατηρήσεις είναι βασισμένη η φιλοσοφία αυτού του κάθετου πύργου που θέτει ως βασικό στοιχείο σύνθεσης τον δρόμο. Ο δρόμος με όλες τις δραστηριότητες και τις ελευθερίες που προσφέρει, είναι το δυναμικότερο σημείο της πόλης που έλκει τους κατοίκους και τους ενοποιεί. Οι Metous παίρνουν αυτό το στοιχείο-κλειδί και δημιουργούν μια τρισδιάστατη υπερκατασκευή όπου ο παραδοσιακός δρόμος της πόλης αρχίζει και ανυψώνεται, συνδέει και ενοποιεί, δημιουργεί πλατείες και χώρους αναψυχής, και εν τέλει δίνει ζωή σε όλα τα επίπεδα.

Ο πύργος προορίζεται κυρίως για κατοικία αλλά δεν λείπουν καθόλου οι δημόσιοι χώροι, οι εμπορικές λειτουργίες ή η αναψυχή. Κάθε επίπεδο είναι εφοδιασμένο με δρόμους, πλατείες και πάρκα. Είναι όπως τονίζουν και οι σχεδιαστές του, μια μορφή της μεξικανικής, αστικής επιδερμίδας μεταφερμένη στην κάθετη διάσταση. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο δεν υπάρχει ακριβές σχέδιο ανάπτυξης ούτε τυπολογία κτιρίων, προσχεδιασμός όψεων και υλικών. Οι κατασκευές θα είναι αυτοφερόμενες και θα αγκιστρώνονται πάνω στην υπερκατασκευή του πύργου. Το σύστημα έχει την δυνατότητα να προσαρμόζεται στις ανάγκες της κοινότητας και να υποστηρίξει μια σειρά από κατακόρυφες γειτονιές που αναπτύσσονται οργανικά η μία πάνω από την άλλη. Το επιθυμητό είναι να δημιουργηθεί ένας περίπλοκος οργανισμός, με διαφορετικότητα και πολυμορφία, παρόμοιο με αυτόν της ιστορικής Πόλης του Μεξικό.

Παράλληλα, ο πύργος αναλαμβάνει ενεργά μέριμνα όχι μόνο για τον ίδιο τον οργανισμό αλλά συνεισφέρει και στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στην περιοχή. Πέρα από το ολοκληρωμένο σύστημα ανακύκλωσης νερού, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το σύστημα φιλτραρίσματος αέρα. Αναρτημένα πάνελς σε όλη την κατασκευή σκιάζουν από τον ήλιο αλλά κυρίως καθαρίζουν τον αέρα από το διοξείδιο του άνθρακα και δρουν ευεργετικά ως πνεύμονας οξυγόνου για όλη την πόλη.

Η ιδέα του πύργου ως κατακόρυφη μεταφορά της πόλης είναι ένα εγχείρημα ιδιαίτερο και πολυσύνθετο. Αναμφίβολα εγείρονται πολλές ενστάσεις τόσο ως προς την λειτουργικότητά του, όσο και προς την ένταξη του στο αστικό σύνολο. Το project έχει δεχθεί επικρίσεις ότι αναπαράγει την συχνά χαοτική και άναρχη δομή της Πόλης του Μεξικό.

Ωστόσο, αποτελεί δείγμα μοναδικό στο είδος του, μορφολογικά και ιδεολογικά. Σπάνια οι αρχιτέκτονες συγκρατούν την φιλοδοξία τους και επιχειρούν να ωθήσουν τον ντόπιο πληθυσμό να εμπλακεί ενεργά και να αποτυπώσει μια φιλοσοφία αιώνων σε μια εναλλακτική μορφή. Αυτή όμως, εν τέλει, η αμφιλεγόμενη αντίθεση είναι που κάνει τον πύργο των Metous τόσο γοητευτικό.